Thiếu máu là sự giảm số lượng hồng cầu, hoặc giảm nồng độ huyết cầu tố ở máu ngoại vi dẫn đến máu thiếu oxy để cung cấp cho các mô tế bào trong cơ thể. Hội chứng thiếu máu gồm nhiều triệu chứng do cơ chế sinh bệnh học của thiếu máu gây ra. Các biểu hiện lâm sàng của hội chứng thiếu máu tương đồng với chứng huyết hư trong y học cổ truyền.

Có rất nhiều nguyên nhân gây ra thiếu máu, qua một số công trình nghiên cứu khoa học ở Trung Quốc (1995) đã xếp 4 bệnh thiếu máu thuộc chứng huyết hư là: Thiếu máu nguyên hồng cầu khổng lồ; Thiếu máu suy tủy xương; Thiếu máu tan máu Địa Trung Hải; Thiếu máu dinh dưỡng (thiếu sắt).

Trong 4 loại thiếu máu thuộc phạm vi của chứng huyết hư thì thiếu máu dinh dưỡng (thiếu sắt) là phổ biến và đây cũng là thể mà bài thuốc điều trị của y học cổ truyền đã mang lại hiệu quả khả quan nhất, còn trong các thể khác thuốc y học cổ truyền thường đóng vai trò hỗ trợ.

Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh:

Sự hình thành của huyết có liên quan đến ngũ tạng nhưng trong đó liên quan mật thiết nhất là 3 tạng tâm, can và tỳ do:

+ Chức năng của tạng tâm là chủ về huyết mạch, huyết vận hành được trong cơ thể là thông qua mạch quản để đưa huyết dịch đi nuôi dưỡng cơ thể.

+ Chức năng của tạng can là tàng huyết, huyết đi trong cơ thể được tàng trữ ở can, can là bể của huyết là nơi dự trữ và điều chuyển huyết dịch theo nhu cầu của cơ thể.

+ Chức năng của tạng tỳ là chủ về vận hóa, sinh huyết và thống nhiếp huyết hay nói cách khác tỳ là nơi thông qua chức năng vận hóa của mình để tạo huyết từ tinh hoa của đồ ăn thức uống và cũng là nơi quản lý sự vận hành bình thường của huyết.

Vì vậy người xưa cho rằng: chữa chứng huyết hư cần phải xem xét sự suy giảm chức năng của 3 tạng tâm, can và tỳ trên cơ sở lý luận tâm chủ huyết, can tàng huyết và tỳ thống nhiếp huyết (quản lý). Chức năng của tạng nào suy giảm nhiều nhất thì trong điều trị đưa trọng tâm về bồi bổ tạng đó. Đồng thời, theo quan điểm của y học cổ truyền tạng thận là nguồn gốc thủy hỏa của cơ thể là chân âm và chân dương của sinh mạng con người nên trong điều trị chứng huyết hư cũng cần được quan tâm đúng mức. Trong lý luận của y học cổ truyền còn cho rằng khi điều trị chứng huyết hư đương nhiên phải bổ huyết nhưng khí còn là soái của huyết nên phương pháp điều trị ích khí để sinh huyết cũng là một phương pháp thường được sử dụng phối hợp với phương pháp bổ huyết trong điều trị chứng huyết hư.

 

(Theo Bệnh học nội khoa y học cổ truyền - ĐH Y Hà Nội)