Huyết áp cao và Bài thuốc dân gian hay trị bệnh

Theo TTƯT. Nguyễn Đức Đoàn, trước tiên cần hiểu là Y học cổ truyền (Đông Y) không có bệnh danh Huyết áp cao. Huyết áp cao là bệnh danh của Y học hiện đại (Tây Y). Theo Y học hiện đại Huyết áp cao là khi trị số huyết áp tâm thu và tâm trương cao hơn bình thường.

Theo Tổ chức sức khỏe thế giới (WHO) huyết áp bình thường ở người lớn là dưới hoặc bằng 140/90mmHg; khi trị số huyết áp bằng hoặc vượt 160/95mmHg thì được coi là cao huyết áp.

Triệu chứng của bệnh huyết áp cao thường gặp là: Đau đầu, chóng mặt, hoa mắt, mất ngủ, ù tai, tim hồi hộp, chân tay tê, trí nhớ giảm, dễ cáu gắt.

Đối chiếu với triệu chứng bệnh huyết áp cao của Y học hiện đại thì Y học cổ truyền có chứng bệnh Chóng mặt xây xẩm, đầu váng mắt hoa được gọi là Huyễn vựng tương đồng với bệnh huyết áp cao của Y học hiện đại.

Bệnh huyết áp cao diễn biến rất phức tạp, khác nhau với từng  người bệnh, chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như: khí hậu thời tiết, điều kiện sinh hoạt, chế độ ăn uống, trạng thái tâm thần, môi trường sống…

Phương pháp chữa trị: Trên lâm sàng thường gặp các thể bệnh khác nhau và cách chữa khác nhau.

* Huyết áp cao thể can dương thịnh (can dương vượng): Biểu hiện các triệu chứng chủ yếu sau: Đau đầu chóng mặt, hoa mắt, mặt đỏ, bứt rứt khó chịu, nóng nảy, ngủ ít hay mê sảng, đại tiện táo bón, nước tiểu vàng, miệng đắng, ria lưỡi đỏ, rêu lưỡi mỏng vàng, mạch huyền đại hoặc huyền hoạt. Phép chữa: Bình can tức phong, thanh nhiệt an thần, lợi tiểu. Dùng một trong các bài thuốc sau:

Bài thuốc 1: Long đởm tả can thang gia giảm. Trị huyết áp cao: Đau đầu chóng mặt hoa mắt, mặt đỏ, họng khô,rêu lưỡi vàng, tiểu tiện đỏ.

Sài hồ 10g, Chi tử 10g, Long đởm thảo 10g, Sinh địa 16g, Xa tiền 5-8g, Trạch tả 10g, Mộc thông 16g, Hoàng liên 5-8g, Mạn kinh tử 8g, Cúc hoa 6g, Cam thảo (chích) 5g.

Cách dùng liều lượng: Các vị cho vào 800ml nước, sắc 2 lần lấy 200ml nước thuốc, chia uống 2 lần trong ngày. Ngày uống 1 thang.

Kiêng kỵ: Kiêng các chất cay nóng: rượu, cà phê thuốc lá, tiêu ớt.

Bài thuốc 2:  Bình can hoạt huyết thang

Trị huyết áp cao ở người thể trạng béo, có thực nhiệt, nhức đầu hoa mắt, chóng mặt, dễ cáu gắt, miệng đắng, họng khô, rêu lưỡi vàng, đại tiện táo bón, tiểu tiện vàng, mạch huyền hoạt.

Hạ khô thảo 12g, Liên tiền thảo 12g, Hòe hoa 20g, Mã đề 12g, Cúc hoa 12g,  Thảo quyết minh (sao) 12g, Cam thảo 12g, Ngưu tất 12g, Kim hoa thảo (cây cối xay) 12g, Ích mẫu thảo 12g.

Cách dùng liều lượng: Các vị cho vào 800ml nước, sắc 2 lần lấy 200ml nước thuốc, chia uống 2 lần trong ngày. Ngày uống 1 thang . Uống đến khi huyết áp ổn định.

Bài thuốc 3:  Sài hồ thanh nhiệt thang gia giảm

Trị huyết áp cao người bệnh thể trạng béo: hoa mắt chóng mặt, nhức đầu, mất ngủ, ù tai, họng khô, chất lưỡi hồng, rêu lưỡi mỏng hơi vàng, mạch huyền.

Sài hồ 16g, Sinh địa 16g, Hoàng cầm 12g, Đảng sâm 12g, Bán hạ chế 12g, Huyền sâm 12g, Xuyên khung 12g, Địa cốt bì 10g, Chi tử 10g, Táo nhân (sao đen) 10g, Cam thảo 6g.

Cách dùng liều lượng: Các vị cho vào 800ml nước, sắc 2 lần lấy 200ml nước thuốc, chia uống 2 lần  trong ngày. Ngày uống 1 thang.

Kiêng kỵ: Kiêng ăn các chất cay nóng.

Sài hồ thanh nhiệt thang gia giảm

* Huyết áp cao thể can thận âm hư: Thường gặp ở người huyết áp cao trong thời gian dài dương thịnh làm tổn thương âm hoặc người thể chất vốn đã âm hư; sinh ra các chứng: Hoa mắt chóng mặt, tai ù, đau nóng trong đầu, mặt đỏ ngực tức, người bứt rứt khó chịu hoặc chân tay tê dại, ngũ tâm phiền nhiệt, lưỡi đỏ rêu mỏng, mạch huyền tế, sác. Phép chữa là Tư âm tiềm dương, an thần, lợi tiểu. Dùng 1 trong các bài thuốc dưới đây:

Bài thuốc 1: Lục vị gia giảm thang

Trị tăng huyết áp thể can thận âm hư (sơ cứng động mạch), nhức đầu hoa mắt chóng mặt, ngủ thường hoảng hốt dễ sợ, đau mỏi lưng, chất lưỡi đỏ, mạch huyền tế sác.

Thục địa hoặc sinh địa  16g, Hoài sơn 16g, Mẫu đơn bì 12g, Trạch tả 12g, Sơn thù 12g, Ngưu tất 12g, Hà thủ ô đỏ chế 12g, Mạch môn 12g, Trần bì 10g, Câu đằng 10g, Địa cốt bì 12g, Thạch quyết minh 20g, Hạ khô thảo 12g.

Cách dùng liều lượng: Các vị cho vào 800ml nước, sắc lấy 200ml nước thuốc, chia uống 2 lần trong ngày. Ngày uống 1 thang.

Chú ý gia giảm: Nếu người bệnh có kèm thêm chân tay lạnh, ăn uống chậm tiêu, gia thêm: Sa nhân 4g, Can khương 4g.

Bài thuốc 2: Tư âm bổ thận thanh can giáng hỏa thang

Trị tăng huyết áp thể can thận âm hư, thân hình tiều tụy, đầu nặng mắt hoa chóng mặt, xây xẩm, tai ù, ăn kém, ngủ ít, ngủ thì mộng mị, tiết tinh.

Hắc đậu 10g, Hà thủ ô đỏ chế 8g, Hoài sơn 8g, Khiếm thực 8g, Đỗ trọng 8g, Ba kích 6g, Thảo quyết minh (sao) 8g, Xa tiền tử 8g, Lạc tiên 8g, Thỏ ty tử 6g, Tục đoạn 8g, Ngưu tất 8g, Cúc hoa 6g.

Cách dùng liều lượng: Các vị cho vào 800ml nước, sắc 2 lần lấy 200ml nước thuốc chia uống 2 lần trong ngày. Ngày uống 1 thang.

Chú ý: Khi người bệnh hết choáng váng, ngủ yên, huyết áp giảm, thỉnh thoảng tinh còn tiết ra theo nước tiểu khi đi tiểu buổi sáng sớm thì gia thêm: Ích trí nhân 5g, Liên nhục 8g, Tiểu hồi 4g. Sắc uống đến khi các chứng đều hết, huyết áp trở lại bình thường.

* Huyết áp cao do đàm thấp thịnh: Thường gặp nhiều hơn ở những người béo mập, mỡ (lipid) máu cao. Biểu hiện các triệu chứng chủ yếu như đầu nặng, chóng mặt, ngực tức, hồi hộp, ăn ít muốn nôn, có lúc nôn ra đờm rãi, rêu lưỡi nhớt, mạch hoạt. Phép chữa là Trừ thấp hóa đờm, Bình can tức phong. Dùng bài thuốc tiêu biểu sau:

Bài thuốc: Bán hạ bạch truật thiên ma thang gia giảm: Bán hạ (chế gừng) 12g, Trần bì 12g, Bạch linh   12g, Bạch truật 12g, Thiên ma 8g, Câu đằng 12g, Thạch xương bồ 8g, Cam thảo 4g.

Cách dùng liều lượng: Các vị cho vào 600ml nước, sắc 2 lần lấy 200ml nước thuốc, chia uống 2 lần trong ngày. Ngày uống 1 thang.

Chú ý gia giảm: Chóng mặt nhiều gia thêm: Bạch cương tằm 8g, Đởm nam tinh 6g. Đàm nhiệt thịnh gia thêm: Bối mẫu 8g, Trúc nhự 16g, Hoàng cầm 8g. Khí hư gia thêm: Đảng sâm 12g, Hoàng kỳ 8g. Mỡ máu cao gia thêm: Đan sâm 16g. Không muốn ăn gia thêm: Sa nhân 6g, Bạch đậu khấu 4g.

* Một số nghiệm phương trị huyết áp cao

Bài thuốc 1: Chè an thần hạ áp. Trị huyết áp cao, giao động, nhức đầu, chóng mặt, mất ngủ.

Hoa đại (sao vàng ròn) 10g, Hoa hòe (sao vàng ròn) 6g, Hoa cúc (sao vàng) 6g, Thảo quyết minh (sao đen)                                 10g.

Cách dùng liều lượng: Hoa đại, Hoa cúc vò vụn, trộn với Hoa hòe và Thảo quyết minh, chia đôi hãm nước sôi uống 2 lần trong ngày.

Bài thuốc 2: Câu đằng địa long thang. Trị huyết áp cao, đầu choáng váng bứt rứt khó chịu.

Câu đằng 12g, Địa long 10g, Kim ngân hoa 10g, Cúc hoa 10g, Bạc hà 5g.

Cách dùng liều lượng: Các vị cho vào 400ml nước sắc 2 lần lấy 200ml nước thuốc, chia uống 2 lần trong ngày. Ngày uống 1 thang.

Bài thuốc 3: Địa cốt bì thang. Trị huyết áp cao.

Địa cốt bì 12g, Tang bạch bì 12g, Thương nhĩ tử 24g, Cúc hoa 12g.

Cách dùng liều lượng: Các vị cho vào 400ml nước, sắc 2 lần lấy 200ml nước thuốc, chia uống 2-3 lần trong ngày. Ngày uống 1 thang.

 

Trích nguồn: Vận dụng đông y chữa một số bệnh
 thường gặp trong gia đình (Tập 1)

Thầy thuốc ưu tú - LY.DSCKII. Nguyễn Đức Đoàn