Mất ngủ là dấu hiệu của bệnh gì? Bài thuốc hay trị chứng mất ngủ bạn nên biết

Theo TTƯT. Nguyễn Đức Đoàn, chứng mất ngủ, người xưa gọi là Bất my, cũng có tên gọi khác là: Không ngủ được hay mắt không nhắm được, không nằm được.

Chứng mất ngủ có nhiều trạng thái khác nhau như: Không ngủ được ngay từ lúc đã đi nằm. Lúc đầu ngủ được, đến nửa đêm tỉnh dậy rồi thức luôn, hay ngủ được nhưng lúc tỉnh lúc mê. Nặng hơn thì trằn trọc suót đêm, mắt không sao nhắm được.

Có rất nhiều nguyên nhân gây nên chứng mất ngủ: Một là, Ngủ là gốc của âm phận, mà thần là chủ, thần bất yên thì không ngủ được, phần lớn chứng mất ngủ là do âm phận suy tổn, dương khí không vào ở phần âm được. Sách nội kinh chép vì âm hư nên mắt không nhắm được. Hai là, Do lo nghĩ nhiều quá hại đến tâm thần làm cho tâm tỳ suy yếu, tâm huyết thiếu không tàng được thần làm cho thần bất yên không ngủ được (thần bất yên thì không ngủ được). Ba là, Do đờm thấp ngăn trở, hoặc thực tích làm cho Vị không yên không ngủ được (vị khí bất hòa thì nằm không ngủ được).

Triệu chứng:

- Do âm hư: Thận âm suy kém, dương khí không vào ở phần âm được, biểu hiện ra các chứng trạng chủ yếu sau: Không ngủ được, lưng đau, đùi mỏi, ngủ thấy chiêm bao vớ vẩn, đầu đau chóang váng, tâm phiền, miệng khát, nóng đêm, ra mồ hôi trộm, lưỡi đỏ sẫm ít rêu, mạch tế huyền sác, vô lực.

- Do lo nghĩ quá nhiều: Ngoài biểu hiện chứng mất ngủ còn biểu hiện các triệu chứng: thấp thỏm, kinh sợ, hồi hộp, tai ù, sắc da không nhuận, ăn ít, chân tay bủn rủn, đại tiện phân sệt, mạch tế hư.

- Do thấp đờm khuấy động vị: ngoài chứng mất ngủ còn kèm thêm các chứng trạng: Ngực đầy tức, lợm giọng buồn nôn, đầu nặng, choáng váng, ăn không ngon, ăn ít, rêu lưỡi nhờn, mạch hoạt.

Theo TTƯT.Nguyễn Đức Hoàn có hai dấu hiệu bệnh gây nên mất ngủ chính, đó là:

* Mất ngủ do âm hư, thận âm suy kém

Phép chữa chủ yếu là Tư âm tiềm dương. Có thể chọn lựa dùng một trong các bài thuốc tiêu biểu sau:

Bài thuốc 1: Trân châu - Long xỉ tán

Có tác dụng tư âm, tiềm dương, dưỡng huyết, trấn tâm, an thần.

Trân châu mẫu (vỏ con trai ngọc) 25g, Long xỉ 15g, Thủy ngưu giác (sừng trâu) 15g, Trầm hương 15g, Thục địa 45g, Đương quy 45g, Nhân sâm 30g, Táo nhân 30g, Bá tử nhân 30g, Phục thần 15g, Viễn chí 15g.

Cách dùng liều lượng: Các vị trên sấy khô tán bột mịn, trộn đều đóng vào lọ sạch, ngày uống 2 lần, mỗi lần 5g với nước chín ấm.

Chú ý gia giảm: Nếu người bệnh có chiều hướng can dương mạnh, gia thêm: Thạch quyết minh 15g, sinh mẫu lệ 15g. Nếu người bệnh ngũ tâm phiền nhiệt (nóng bứt rứt lòng bàn tay, bàn chân và ngực) gia thêm: mạch môn 12g, huyền sâm 10g, địa cốt bì 15g.

Bài thuốc 2: Bình can giáng hỏa an thần thang, trị mất ngủ thể can hỏa vượng.

Câu đằng 12g, Hạ khô thảo 12g, Long nhãn 15g, Chi tử (sao) 12g, Hải đồng diệp (lá vông) 20g, Táo nhân (sao đen) 10g, Đại hoàng 6g.

Cách dùng liều lượng: Các vị cho vào 600ml nước, sắc 2 lần lấy 200ml nước thuốc, chia uống 2 lần (sáng, tối) uống lúc đói. Ngày uống 1 thang.

Bài thuốc 3: Tư âm thanh nhiệt an thần hoàn, trị mất ngủ do âm hư hỏa vượng.

Hắc đậu (đậu đen) sao chín 40g, Hắc chi ma (vừng đen) 40g, Hải đồng diệp (lá vông) 40g, Tang diệp (lá dâu non) 40g, Lạc tiên (dây và lá) 20g,     Quyết minh tử (sao) 20g, Mộc hồ điệp bì (vỏ cây núc nác) sao rượu 12g.

Cách dùng liều lượng: Các vị tẩm sao, sấy khô tán bột mịn, luyện hồ làm hoàn cứng to bằng hạt ngô. Ngày uống 2 lần (trưa, tối), mỗi lần uống 20g, uống với nước chín nguội.

Bài thuốc 4: Ngũ long tán. Trị mất ngủ, đau đầu, táo bón, tăng huyết áp do can hỏa vượng.

Táo nhân (sao đen) 100g, Tâm sen (sao thơm) 200g, Quyết minh tử (sao vàng) 100g, Bạch thược (sao) 200g, Cam thảo (sao) 100g.

Cách dùng liều lượng: Tất cả các vị sao chế khô giòn, tán bột mịn, trộn đều, đóng lọ sạch, bảo quản nơi khô mát. Ngày uống 10 - 15g chia uống làm 2 lần với nước chín nguội.

Kiêng kỵ: Người tỳ, vị, thận dương hư, ỉa chảy do lạnh không dùng.

* Mất ngủ do lo nghĩ quá nhiều ảnh hưởng đến tâm tỳ

Phép chữa chủ yếu là an thần - dưỡng tâm  ích huyết hay dưỡng tâm kiện tỳ (bổ tỳ). Có thể lựa chọn dùng 1 trong các bài thuốc tiêu biểu sau:

Bài thuốc 1: Táo nhân thang. Trị mất ngủ, hư phiền, hồi hộp, trằn trọc, dưỡng tâm - an thần  ích huyết.

Táo nhân 12g, Tri mẫu 8g, Phục thần 12g, Xuyên khung 8g, Viễn chí   8g, Cam thảo 4g.

Cách dùng liều lượng: Các vị cho vào 400ml nước, sắc 2 lần lấy 200ml nước thuốc, chia uống 2 lần (trưa, tối trước khi đi ngủ). Ngày uống 1 thang.

Chú ý gia giảm: Người bệnh ra nhiều mồ hôi gia thêm: Ngũ vị tử 12g. Người bệnh ngủ thấp thỏm, khi tỉnh khi mê, mộng mỵ nhiều, lưỡi nhạt, mạch huyền tế (tâm đởm khí hư) gia thêm Nhân sâm 10g, Long xỉ 8g. Người bệnh can huyết hư rõ rệt gia thêm: Đương quy 12g, Long nhãn 10g, Bạch thược 8g, Sinh địa 12g. Người bệnh có kiêm cả chứng âm hư gia thêm: Sinh địa 12g, Mạch môn 12g. Người bệnh có nội nhiệt gia thêm: Chi tử 8g.

Bài thuốc 2: Táo nhân minh tử hoàn. Dưỡng tâm an thần trị mất ngủ.

Táo nhân (sao) 300g, Quyết minh tử (sao) 180g, Tâm sen 90g, Đăng tâm 90g, Di đường (kẹo mạch nha) 370g.

Cách dùng liều lượng: Các vị sao, sấy khô tán mịn, trộn đều, cho vào kẹo mạch nha, đánh nhuyễn đều thành khối bột dẻo, không dính tay, làm viên hoàn to bằng hạt nhãn (khoảng 5g/viên). Ngày uống 2-4 hoàn, chia uống 2 lần với nước chín nguội.

Bài thuốc 3: Hải đồng thang. Dưỡng tâm an thần trị mất ngủ

Hải đồng diệp (lá vông) 20g, Lạc tiên 20g, Liên tâm 20g.

Cách dùng liều lượng: Các vị cho vào 300ml nước, đun sôi 20 phút, chắt lấy nước thuốc, để nguội chia uống 2 lần trong ngày (trưa, tối trước khi đi ngủ). Ngày uống 1 thang.

Chú ý khi sử dụng: Không có lạc tiên, liên tâm, dùng 1 mình lá vông cũng được. Dùng như sau: Lá vông tươi (chọn lá bánh tẻ không già quá, không non quá khoảng 100g, rửa sạch, thái nhỏ nấu canh ăn. Ngày ăn 2 lần (trưa và tối), ăn cả lá và nước.

Bài thuốc 4: Bổ tâm tỳ an thần thang. Trị mất ngủ do tâm tỳ suy yếu.

Hoài sơn (sao vàng) 20g, Tang diệp 10g, Liên nhục để cả tim (sao vàng) 20g, Hải đồng diệp 10g, Bá tử nhân (sao) 10g, Táo nhân (sao đen) 10g, Long nhãn 10g.

Cách dùng liều lượng: Các vị cho vào 500ml nước, sắc 2 lần lấy 200ml nước thuốc chia uống 2 lần (trưa, tối trước khi ngủ). Ngày uống 1 thang.

Bài thuốc 5: Bổ tỳ gia giảm thang. Trị mất ngủ do tâm tỳ hư nhược.

Đương quy 10g, Đảng sâm 12g, Bạch truật (sao cám) 10g, Hương phụ chế 12g, Liên nhục 12g, Táo nhân sao 12g, Hoài sơn (sao vàng) 12g, Mộc hương 4g, Can khương 5g, Cam thảo (chích) 8g, Long nhãn 12g, Hậu phác 8g, Hoàng kỳ 12g, Viễn chí 8g.

Cách dùng liều lượng: Các vị cho vào 800ml nước, sắc 2 lần lấy 200ml nước thuốc, chia uống 2 lần trong ngày (trưa, tối) uống lúc thuốc còn ấm. Ngày uống 1 thang.

Bài thuốc 6: Nhân sâm dưỡng vinh gia vị thang. Trị lao động trí óc nhiều, lo nghĩ phiền muộn, mất ngủ, hồi hộp, đầu váng, tai ù; khí huyết lưỡng hư.

Nhân sâm 8g, Phục linh 8g, Bạch truật 8g, Cam thảo 2g, Xuyên khung 8g, Đương quy 8g, Thục địa 12g, Bạch thược 8g, Hoàng kỳ 8g, Quế tâm 4g, Trần bì 4g, Ngũ vị tử 8g, Viễn chí 8g, Táo nhân 8g, Kỷ tử 8g, Liên tâm 8g, Sinh khương 3 lát, Đại táo 2 quả.

Cách dùng liều lượng: Quế tâm tán bột để riêng. Còn các vị khác cho vào 800ml nước, sắc 2 lần lấy 200ml nước thuốc, cho bột quế vào quấy đều, chia uống 2 lần (trưa, tối) trong ngày. Ngày uống 1 thang.

 

Trích nguồn: Vận dụng đông y chữa một số bệnh
 thường gặp trong gia đình (Tập 1)

Thầy thuốc ưu tú - LY.DSCKII. Nguyễn Đức Đoàn